การตรวจระดับฮอร์โมน: ควรตรวจเมื่อใด วิธีไหนแม่นยำที่สุด?

ฮอร์โมนคือสารเคมีที่หลั่งจากต่อมไร้ท่อต่าง ๆ ในร่างกาย มีหน้าที่ควบคุมการทำงานของระบบต่าง ๆ เช่น ระบบสืบพันธุ์ อารมณ์ พลังงาน การนอนหลับ และการเผาผลาญ เมื่อระดับฮอร์โมนไม่สมดุล มักส่งผลให้เกิดอาการที่หลายคนไม่คาดคิด เช่น รอบเดือนผิดปกติ เหนื่อยล้าเรื้อรัง อารมณ์แปรปรวน หรือแม้แต่ภาวะมีบุตรยาก การตรวจวัดระดับฮอร์โมนจึงเป็นหนึ่งในขั้นตอนสำคัญในการประเมินสุขภาพโดยรวมอย่างลึกซึ้งและตรงจุด

เมื่อไหร่ควรตรวจระดับฮอร์โมน?

ผู้หญิงควรพิจารณาการตรวจวัดระดับฮอร์โมนเมื่อมีอาการหรือความผิดปกติดังต่อไปนี้:

1. ประจำเดือนผิดปกติ เช่น ขาดประจำเดือน มาช้า มาเร็วกว่าปกติ หรือมีเลือดออกไม่ตรงรอบ
2. มีอาการของวัยทองก่อนวัย เช่น ร้อนวูบวาบ เหงื่อออกตอนกลางคืน หงุดหงิดง่าย
3. มีบุตรยาก หรือวางแผนตั้งครรภ์ การตรวจฮอร์โมนช่วยประเมินภาวะตกไข่และคุณภาพของระบบสืบพันธุ์
4. มีอาการของ PCOS เช่น ขนดก สิวเรื้อรัง น้ำหนักเกิน และรอบเดือนขาด
5. อารมณ์หรือการนอนผิดปกติ เช่น เครียดเรื้อรัง นอนไม่หลับ ซึมเศร้า
6. ผมร่วง ผิวแห้ง น้ำหนักเปลี่ยนแปลงโดยไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งอาจสัมพันธ์กับฮอร์โมนไทรอยด์หรือคอร์ติซอล

ฮอร์โมนที่นิยมตรวจ

• Estrogen (เอสโตรเจน): ช่วยควบคุมรอบเดือนและพัฒนาระบบสืบพันธุ์
• Progesterone: มีบทบาทในช่วงหลังไข่ตกและระหว่างตั้งครรภ์
• FSH / LH: ควบคุมการทำงานของรังไข่และการตกไข่
• Prolactin: เกี่ยวข้องกับการหลั่งน้ำนม และหากสูงเกินไปอาจรบกวนรอบเดือน
• Testosterone: ส่งผลต่อกล้ามเนื้อ ความต้องการทางเพศ และระดับพลังงาน
• Cortisol: ฮอร์โมนความเครียดที่ส่งผลต่อการนอน น้ำหนัก และภูมิคุ้มกัน
• T3 / T4 / TSH: ฮอร์โมนไทรอยด์ที่ควบคุมการเผาผลาญและอารมณ์
• AMH (Anti-Müllerian Hormone): ใช้ประเมินจำนวนไข่ในรังไข่ เหมาะสำหรับผู้วางแผนมีบุตร

ค่าปกติของฮอร์โมนผู้หญิงแต่ละชนิด

วิธีตรวจระดับฮอร์โมนที่นิยม

1. ตรวจเลือด: เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้วัดฮอร์โมนส่วนใหญ่ ได้ผลแม่นยำสูง
2. ตรวจน้ำลาย: เหมาะสำหรับวัดฮอร์โมนรายวัน เช่น Cortisol ใช้ง่ายแต่แม่นยำน้อยกว่า
3. ตรวจปัสสาวะ: ใช้วัดการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนตลอดวัน เช่น เมตาบอไลต์ของเอสโตรเจน
4. ตรวจจากเลือดแห้ง (Dried Blood Spot): เป็นชุดตรวจที่ใช้ที่บ้าน ปลอดภัยและสะดวก

คำแนะนำก่อนตรวจ

• ตรวจเลือดในช่วงที่เหมาะสม เช่น วันที่ 2–5 ของรอบเดือนสำหรับ FSH/LH หรือวันที่ 21 สำหรับ Progesterone
• ควรงดออกกำลังกายหนักและงดอาหารเสริมบางชนิดก่อนตรวจ
• แจ้งแพทย์หากใช้ยาคุมกำเนิดหรือยาฮอร์โมนอื่น ๆ

การแปลผลและการดูแลต่อเนื่อง

ผลตรวจฮอร์โมนควรได้รับการวิเคราะห์โดยแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น เนื่องจากแต่ละค่าแปรผันตามอายุ ช่วงเวลาในรอบเดือน และประวัติสุขภาพ หากพบค่าผิดปกติ อาจมีแนวทางดูแลเพิ่มเติม เช่น การใช้ฮอร์โมนทดแทน การเปลี่ยนพฤติกรรมอาหาร หรือปรับกิจวัตรประจำวันร่วมด้วย

การตรวจวัดระดับฮอร์โมนเป็นกุญแจสำคัญในการเข้าใจร่างกายตนเอง โดยเฉพาะเมื่อมีสัญญาณเตือนว่าฮอร์โมนอาจไม่สมดุล การตรวจที่เหมาะสมในช่วงเวลาถูกต้องจะช่วยให้วินิจฉัยได้แม่นยำ พร้อมวางแผนการดูแลสุขภาพได้ตรงจุดในทุกช่วงวัยของผู้หญิง